Xeral

Notas de Campo: dous séculos do rostro de Galicia

Estas son as notas de campo e medicións tomadas durante a andaina adicada ao Rostro de Galicia por: Juan López Bedoya e Manuel Ángel Freire Boado

Andaina: Museo do Pobo Galego-Monte Pedroso

1. Cálculo da altitude
– Conceptos metodolóxicos
– Táboas de medicións: presión e temperatura
2. Sextante. principios básicos de funcionamento
3. Medición Torre da Berenguela: P4_Praza da Quintana
4. Cálculo da latitude: P7_Monte Pedroso 7
5. Triangulación: P7_Monte Pedroso

Notas de Campo

2017,Camiñantes históricos,Música,Paisaxe,Patrimonio

8. Alan Lomax e os afiadores dos Peares

NOGUEIRA DE RAMUÍN, OURENSE
Domingo 27 de agosto 10:30 h

• PUNTO DE ENCONTRO
Zona de estacionamento no acceso ao mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil.

Como chegar: desde Ourense, tomar a provincial OU-536 cara á Pobra de Trives. Ao pasar o encoro de Castadón, hai que desviarse pola OU-0507 e despois coller a OU-0508, sempre seguindo os sinais do mosteiro de Santo Estevo.

• Á DESCUBERTA DO PATRIMONIO

Desde o contorno monumental do mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil, con primitiva fábrica románica, mais con referencias que nos remontan ao propio san Martiño de Dumio (século VI), achegarémonos á figura do afiador, un elemento referencial da etnografía popular e que ten epicentro neste concello de Nogueira de Ramuín. A relación entre a súa roda nómade e a música propiciou un rexistro histórico:
a gravación que lle fixo en 1952 o musicólogo norteamericano Alan Lomax, na aldea de Faramontaos, a Xosé María Rodríguez, capador e afiador de Nogueira. Melodía que mesmo chegaría a recrear o mítico trompetista Miles Davis nun dos temas do álbum Sketches of Spain.

 

• MONUMENTA DIVULGA

Nas dependencias do museo de Santo Estevo exhíbense rodas, coitelos e outros aparellos propios deste oficio. Son parte da colección de Florencio de Arboiro, un dos maiores eruditos na materia. Da súa man, descubriremos algunha das historias que protagonizaron os afiadores de Nogueira por todos os camiños e recibiremos unha clase de iniciación no barallete, a xerga profesional do gremio, probablemente a máis rica en vocabulario de todas as da Península Ibérica. Tamén teremos noticia do verbo dos xingros, a xerga profesional dos músicos de Ourense, absolutamente descoñecida noutras latitudes.

• CAMIÑANTES CONVIDADOS

Florencio de Arboiro, etnógrafo e escultor, creador da Casa das Rodas, en San Xoán de Río, onde exhibe a impresionante colección de rodas de afiar que foi adquirindo e restaurando durante máis de 30 anos.
Cristina Asenjo, profesora de música no ensino secundario e acordeonista do conxunto O Sonoro Maxín. É natural de Alongos, terra de músicos, onde aínda se mantén viva a memoria do antigo verbo dos xingros.
Acompañados en formato de barriografía ou parladoiro iti- nerante polo músico e escritor Xurxo Souto.

••• A ANDAINA

Hora de saída: 10.30 h
Hora de regreso estimada: 14.00 h
Distancia: 5 km
Dificultade: baixa

Itinerario: saída das inmediacións do mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil, na zona de aparcadoiro de autobuses. Visita ao mosteiro e á exposición permanente de Florencio de Arboiro. Despois iniciaremos a andaina circular, percorrendo algunhas pasaxes do antigo camiño real desde Os Peares e da ruta oficial Maquino Largaño. Tamén visitaremos Paradela e o miradoiro do Castro, para volver despois ao mosteiro.

Observacións: a ruta discorre principalmente por camiños e pistas de terra, entre arboredo, e ten varias pendentes con desnivel medio-baixo.
Necesidades específicas: calzado cómodo, chapeu, impermeable (por se chove), auga e un petisco.
Público destinatario: actividade axeitada para todos os públicos.
Inscrición previa: prazas limitadas a 100 persoas. Imprescindible inscrición, do 17 de agosto ao 24 de agosto, na web: http://monumentagalicia.com. Admisión por orde de inscrición.

Máis: info@sinsalaudio.org e no teléfono 619 637 211.

FORMULARIO DE INSCRICIÓN PARA ESTA ANDAINA DO 17 DE AGOSTO AO 24 DE AGOSTO

2017,Camiñantes históricos,Paisaxe,Patrimonio

6. Pola Costa da Morte con Ruth Matilda Anderson e Manfred Gnädinger

CAMELLE, CAMARIÑAS
Domingo 20 de agosto 10:30 h

• PUNTO DE ENCONTRO
Museo de Man, en Camelle.

Como chegar: antes de chegar a Camariñas pola AC-432, na entrada da parroquia da Ponte do Porto (Camariñas), hai que coller á man dereita o desvío a Camelle pola DP-1601. Pódese aparcar no peirao.

• Á DESCUBERTA DO PATRIMONIO

A finais do século xix, tres naufraxios –Iris Hull, 1883; Serpent, 1890; e Trinacria, 1893– marcaron para sempre esta parte de Galicia. Os mariñeiros ingleses bautizárona como A Costa da Morte e a prensa da época fíxose eco das súas traxedias. En contextos diferentes, e acudindo á chamada desas lendas, chegaron os nosos camiñantes. A fotógrafa americana Ruth Matilda veu a finais de 1924 e a principios de 1926, por encargo da Hispanic American Society, e documentou a realidade social do país. Pola súa parte, o artista alemán Manfred Gnädinger (Man) chegou a Camelle en 1962 e aquí quedou, percorrendo a Costa da Morte nunha viaxe que remataría para el corenta anos máis tarde con outro afundimento, o do petroleiro Prestige.

• MONUMENTA DIVULGA

Nesta andaina faremos unha viaxe no tempo pola paisaxe natural e cultural da Costa da Morte, falando das relacións entre o territorio, a poboación local e ese océano Atlántico xuíz e parte da xeografía e da memoria. En Galicia, Ruth Matilda atopou a personalidade do pobo galego nas xentes do campo, do mar e nos oficios urbanos artesanais ou de menor categoría, na liña dos fotógrafos contemporáneos norteamericanos. Pola súa parte, Man desenvolveu unha actividade artística que podemos encadrar dentro do concepto de Land Art, que se desenvolve en Norteamérica e en Europa ao redor dos anos sesenta.

• CAMIÑANTES CONVIDADOS

Carmen Hermo, artista plástica e profesora na Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Pontevedra. Está vinculada ao Museo do Alemán-Casa de Man e á conservación das obras de Man.
Anxo Cabada, fotógrafo, que nos introducirá na obra de Ruth Matilda Anderson e de Ramón Caamaño.
Manuel Vilar, antropólogo con numerosos traballos sobre a microtoponimia da Costa da Morte. Ángel Cerviño, artista plástico e comisario de exposicións.

••• A ANDAINA

Hora de saída: 10:30 h
Hora de regreso estimada: 18:30 h
Distancia: 14 km
Dificultade: media

Itinerario: a primeira hora, faremos unha visita ao museo e á casa de Manfred Gnädinger en Camelle para, a continuación, desprazármonos en dous minibuses que nos deixarán nas proximidades do cemiterio dos Ingleses. Desde alí iniciaremos a nosa andaina percorrendo, en dirección a Camelle, un tramo da ruta litoral polos miradoiros á praia Trece e á duna do monte Branco, polo porto de Santa Mariña e Arou.

Observacións: será unha andaina longa, que transcorre, en parte, por pistas de terra e asfalto con varios descensos e ascensos prolongados. Pararemos na metade da andaina para descansar e xantar antes de emprender a segunda parte.

Necesidades específicas: calzado cómodo, chapeu, impermeable (por se chove), auga e o xantar do mediodía.
Público destinatario: actividade axeitada para todos os públicos afeitos a realizar andainas ao redor dos 10 km.
Entrada aos monumentos e transporte: entrada do Museo do Alemán: 1 euro por persoa. Transporte en minibus: 5 euros por persoa.

Inscrición previa: prazas limitadas a 55 persoas. Imprescindible inscrición, do 10 de agosto ao 17 de agosto. Admisión por orde de inscrición.

Máis: info@sinsalaudio.org e no teléfono 619 637 211.

ANDAINA PECHADA

2017,Camiñantes históricos,Música,Patrimonio

7. Tras os pasos de Casto Sampedro

REDONDELA E ILLA DE SAN SIMÓN, PONTEVEDRA
Sábado 26 de agosto 17:00 h

• PUNTO DE ENCONTRO: Redondela, praza-xardíns á beira do Concello de Redondela, na avenida Redondela, Nº 82. Redondela, Pontevedra.

• Á DESCUBERTA DO PATRIMONIO

Casto Sampedro Folgar (Redondela 1848–Pontevedra 1937) deixou un legado documental por descubrir, máis variado do que habitualmente lle é recoñecido. Ademais de compilador do magno Cancionero musical de Galicia e director fundador do Museo de Pontevedra, interesouse por temas de especialidades diversas, como a historia antiga e moderna, o folclore galego (de todo tipo, non só musical), a arqueoloxía (foi un dos pioneiros no estudo da arte rupestre galaica), a heráldica, a epigrafía ou a literatura.

• MONUMENTA DIVULGA

A tradicional Redondela distinguía ben entre a mariñeira Vilavella,
a rúa de Vilanova e as parroquias rurais de Reboreda e Saxamonde, por só citar as dúas máis vinculadas coa familia Sampedro-Folgar. Desde o lugar de encontro despra- zarémonos ata a casa natal de D. Casto (na antiga rúa do Ribeiro, agora chamada rúa de Reveriano Soutullo) para logo subirmos á veciña igrexa parroquial de Santiago de Redondela. A terceira parada será na rúa de Casto Sampedro, tamén en Vilavella; de alí, seguiremos baixando ata a ribeira do mar, onde repasaremos o labor de recollida dos saberes mariñeiros de Casto Sampedro. Xa en Cesantes, por barco, iremos á illa de San Simón, corazón do mar de Vigo cantado por Mendiño, Martín Códax e tantos outros.

• CAMIÑANTE CONVIDADO

Xavier Groba González, profesor de música no IES de Baiona e investigador, é especialista no estudo da música galega de tradición oral e popular.
Mª Xosé López e Alfonso Cheda acompañarán o percorrido coa gaita e a zanfona, interpretando diferentes pezas musicais recollidas por Casto Sampedro, así como unha mostra das cantigas de Martín Códax, xa na illa de San Simón.

••• A ANDAINA

Hora de saída: 17:00 h
Hora de regreso estimada: 20:00 h
Distancia: 4 km
Dificultade: baixa

Itinerario: sairemos dos xardíns do Concello de Redondela para,
a continuación, facer diferentes paradas en puntos clave na vida de Casto Sampedro, na rúa Reveriano Soutullo, onde se sitúa a súa casa natal, a igrexa de Santiago
de Vilavella de Redondela, a rúa Casto Sampedro e, despois, o porto de Cesantes. Alí, tomaremos o barco cara a San Simón, onde faremos unha visita centrada nos trobadores da ría de Vigo.

Observacións: ruta a pé e en barco. A camiñada transcorre maioritariamente por zona urbana. Necesidades específicas: calzado cómodo, chapeu, impermeable (por se chove), auga e un petisco. Prezo do barco: o barco ata a illa de San Simón ten un custo de 5 euros por billete (inclúe a volta). Barco con capacidade de 80 prazas.

Público destinatario: actividade axeitada para todos os públicos.
Inscrición previa: prazas limitadas a 80 persoas. Imprescindible inscrición, do 17 de agosto ao 24 de agosto, na web: http://monumentagalicia.com. Admisión por orde de inscrición.

Máis: info@sinsalaudio.org e no teléfono 619 637 211.

ANDAINA PECHADA. AFORO COMPLETO

2017,Camiñantes

Os nosos Camiñantes convidados (II)

5. Escoitando as Terras de Miranda
MONDOÑEDO, LUGO
Sábado 19 de agosto 11:00

  • Mauro Sanín é responsable de comunicación en aCentral Folque e director do Encontro Interna- cional Zona da Zanfona. Tamén imparte aulas de zanfona na AC Brisas do Quenllo da Pontraga (Tordoia) e no Conservatorio Histórico de Santiago. Actualmente forma parte de varios proxectos en palco tocando a zanfona a solo, a dúo co cantor beirão César Prata (Cantos de Cego da Galiza e Portugal, 2016) ou co trío de experimentación audiovisual Ulobit (Vikingland, 2016), entre outros.
  • Valentín Insua é o campaneiro da catedral de Mondoñedo, onde subiu por primeira vez con oito anos seguindo o exemplo de seu pai e de seu tío. Desde entón, ademais de encargarse de executar manualmente os toques, mantén viva esta tradición a través da difusión da súa historia.
  • Xoán-Xil López é musicólogo, artista sonoro e doutor en belas artes. Ten traballado no uso da paisaxe sonora na creación artística contemporánea —estéticas sonoras e procesos culturais—. Realizou investigacións tanto no ámbito da etnomusicoloxía como no da música contemporánea.

6. Pola Costa da Morte con Ruth Matilda Anderson e Manfred Gnädinger
CAMELLE, CAMARIÑAS
Domingo 20 de agosto 10:30 h

  • Carmen Hermo, artista plástica e profesora na Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Pontevedra. Está vinculada ao Museo do Alemán-Casa de Man e á conservación das obras de Man.
  • Anxo Cabada, fotógrafo, que nos introducirá na obra de Ruth Matilda Anderson e de Ramón Caamaño.
  • Manuel Vilar, antropólogo con numerosos traballos sobre a microtoponimia da Costa da Morte.
  • Ángel Cerviño, artista plástico e comisario de exposicións.

7. Tras os pasos de Casto Sampedro
REDONDELA E ILLA DE SAN SIMÓN, PONTEVEDRA
Sábado 26 de agosto 17:00 h

  • Xavier Groba González, profesor de música no IES de Baiona e investigador, é especialista no estudo da música galega de tradición oral e popular.
  • María Xosé López e Alfonso Cheda acompañarán o percorrido coa gaita e a zanfona, interpretando diferentes pezas musicais recollidas por Casto Sampedro, así como unha mostra das cantigas de Martín Códax xa na illa de San Simón.

8. Alan Lomax e os afiadores dos Peares
NOGUEIRA DE RAMUÍN, OURENSE
Domingo 27 de agosto 10:30 h

  • Florencio de Arboiro, etnógrafo e escultor, creador da Casa das Rodas, en San Xoán de Río, onde exhibe a impresionante colección de rodas de afiar que foi adquirindo e restaurando durante máis de 30 anos.
  • Cristina Asenjo, profesora de música no ensino secundario e acordeonista do conxunto O Sonoro Maxín. É natural de Alongos, terra de músicos, onde aínda se mantén viva a memoria do antigo verbo dos xingros.
    Acompañados en formato de barriografía ou parladoiro iti- nerante polo músico e escritor Xurxo Souto.

    Angel Cerviño
    Anxo Cabada
    Florencio de Arboiro
    Mauro Sanín
    Xurxo Souto
    Xoan Xil
    Carmen Hermo
2017,Camiñantes

As nosas Camiñantes convidadas (I)

1. Dous séculos do rostro de Galicia
SANTIAGO DE COMPOSTELA, A CORUÑA
Sábado, 5 de agosto 10:30 h

  • Juan López Bedoya, xeógrafo formado na Universidade de San- tiago de Compostela.
  • Manuel Anxo Freire Boado, cartógrafo, que fará un transepto de medicións con distintos aparatos que recrearán parte do traballo científico de Domingo Fontán.

2. Os cultos en Santa Mariña de Augas Santas
SANTA MARIÑA DE AUGAS SANTAS, ALLARIZ, OURENSE
Domingo, 6 de agosto 11:00 h

  • Rebeca Blanco-Rotea e Patricia Mañana Borrazás participaron no estudo do conxunto realizado por lapa-csic: o levantamento topográfico con láser-escáner e a lectura estratigráfica de alzados da basílica da Asunción e do forno da Santa, no conxunto de Santa Mariña de Augas Santas.

3. Os morcegos de Santa María de Pesqueiras
STA. MARÍA DE PESQUEIRAS, CHANTADA, LUGO
Sábado 12 de agosto 11:00 h

  • María Abuín Fernández, da empresa Máis que Románico,que realiza visitas guiadas e rutas na Ribeira Sacra.
  • Marta Becerro Manso, da empresa Tomos, restauradora especialista en pintura.
  • Roberto Hermida, da asociación Drosera para o Estudo e Conservación do Medio Natural, bo coñecedor da vida dos morcegos.

4. A Valga Romana
VALGA, PONTEVEDRA
Domingo 13 de agosto 10:00 h

  • Santiago Chenlo Campos é licenciado en historia da arte pola usc, responsable do Museo da Historia de Valga.